Project voor data- en rekeninfrastructuur Einstein Telescope

Een consortium van 14 universiteiten, hogescholen en bedrijven gaat nieuwe AI-modellen en een krachtige rekeninfrastructuur bouwen om de Einstein Telescope te helpen luisteren naar zwaartekrachtgolven.

Dat is de opdracht voor die 14 partners uit Vlaanderen, Wallonië, Nederland en Noordrijn-Westfalen binnen het Interregproject ETCETERA, dat volgend jaar onder leiding van Universiteit Hasselt van start gaat.

Bij het detecteren van zwaartekrachtgolven zal de Einstein Telescope enorme hoeveelheden data genereren. Daarbij is het belangrijk dat die datastromen snel geanalyseerd kunnen worden omdat onderzoekskeuzes en -beslissingen hierop gebaseerd zijn.

Snelle beslissingen dankzij AI

Van de opslag en het versturen van al die data tot het analyseren ervan: het zijn allemaal aspecten die aan bod komen in dit project. Snelheid is daarbij belangrijk.

Zodra de Einstein Telescope een signaal voor een mogelijke zwaartekrachtgolf detecteert, krijgen ook conventionele telescopen hierover direct een seintje. Na het opvangen van een signaal moet het immers heel snel duidelijk worden of het om een interessante waarneming gaat en uit welke richting het komt, om daar vervolgens ook de conventionele  telescopen op te kunnen richten. Dat zijn bijvoorbeeld licht-, infrarood- of radiotelescopen.

De Einstein Telescope is zo sterk dat hij meer signalen zal oppikken dan er zorgvuldig geanalyseerd kunnen worden vanwege de beperkte computerinfrastructuur. De beschikbare rekenkracht moet daarom worden gebruikt om te achterhalen welke signalen interessant zijn voor verdere analyse, welke niet en waar de rekencapaciteit beschikbaar is. Om die beslissingen snel te kunnen nemen, zullen er binnen ETCETERA AI-modellen ontwikkeld worden. En AI wordt dan ook ingezet om de berekeningen met heel complexe natuurkundige modellen te versnellen.

Samenwerkingen met de industrie

Binnen ETCETERA gaan 7 universiteiten nauw samenwerken met 7 bedrijven. “De uitdagingen die we met dit project willen aanpakken zijn uniek. Het hele testveld dat er gebouwd wordt rond computationele rekenkracht en AI-modellen maakt het voor technologiebedrijven enorm interessant om er aan mee te werken. Samen met de industrie zullen we aan publieke en private organisaties inzichten geven in hoe dergelijke systemen ontwikkeld kunnen worden, en dat op een duurzame manier en in Europa. Denk hierbij aan toepassingen in energienetwerken of in de ruimtevaart, bijvoorbeeld bij het aansturen van satellieten”, zegt Tina Smets, business developer aan UHasselt.

Relevant

Het ETCETERA-project start officieel op 1 januari 2027 en zal drie jaar lopen. “Zelfs al zou er worden beslist dat de Einstein Telescope niet gebouwd zal worden in de Euregio Maas-Rijn, ook dan is de kennis en theorie die opgebouwd is binnen het ETCETERA-consortium relevant ”, legt professor Olivier Thas uit. Hij leidt vanuit het Data Science Institute van de Universiteit Hasselt het project:  “We zien dit project dan ook als een eerste stap: we bouwen een testbed voor de dataverwerking van de Einstein Telescope, waarop wij en andere onderzoeksgroepen nog vele jaren verder kunnen bouwen, de uitdagingen  zijn in ieder geval groot genoeg.”

Partners

ETCETERA is een Interreg EMR-onderzoeksproject geleid door de Universiteit Hasselt, in samenwerking met partners KU Leuven, Université Catholique de Louvain, Universiteit Maastricht, Université de Liège, Rheinisch-Westfälische Technische Hochschule Aachen, Universiteit Utrecht, Spacebel S.A., Boosting Alpha B.V., B12 Consulting, Deltatec, Dataminded, dataMatters GmbH, Aprico Consultants (part of YUMA).