Maximaliseren van kansen: Einstein Telescope als driehoek of als L-variant

De Taskforce Einstein Telescope EMR heeft opdracht gegeven aan het projectbureau om ook de haalbaarheid van een L-configuratie te onderzoeken. Hoe zit dat? Een paar zaken op een rij.

Betekent een onderzoek naar de haalbaarheid van de L dat de driehoek niet langer in beeld is?

Nee, integendeel. De eerste resultaten van ruismetingen naar die driehoek zijn recent binnengekomen en die uitkomsten zijn goed. Het onderzoek naar de driehoek gaat gewoon verder en zal volgens planning eind dit jaar worden afgerond.

En hoe zit dat met de L?

Dat is een zwaartekrachtgolvendetector in een L-vorm in plaats van een driehoek. Door twee van deze L-detectoren op grote afstand van elkaar te plaatsen, kunnen zwaartekrachtgolven worden gemeten. Het verschil is dat een driehoek zelfstandig onderzoek kan doen.

Waarom dan toch ook nog een L-onderzoek in de Euregio Maas-Rijn?

Het was vorig jaar al de vraag van de Europese Einstein Telescope Organisatie (ETO) aan het EMR-projectbureau om, naast het al lopende onderzoek naar de haalbaarheid van de driehoek, ook een L te onderzoeken. ETO heeft dat onderzoek gevraagd om beide varianten goed te kunnen vergelijken. Dat is toen een deskstudy naar geworden om prioriteit aan de driehoek te kunnen geven. De recent ingestelde wetenschappelijke adviesraad van de EMR (SAC) heeft in juli 2026 geadviseerd de deskstudy uit te breiden tot een volledige haalbaarheidsstudie. Door het onderzoek uit te breiden, maximaliseert de EMR-regio zijn flexibiliteit en de kansen om de Einstein Telescope naar de EMR te halen.

Als we weten dat voor één L op een andere plek nog een andere L nodig is, wat betekent dat dan?

Als aan het einde van alle onderzoeken en vergelijkingen de conclusie luidt dat een L voor de Euregio Maas-Rijn haalbaar is, dan zou deze L in deze Euregio vanwege de benodigde langere afstand bij voorkeur gecombineerd kunnen worden met een L-vorm op Sardinië.

Hoe gaat dat onderzoek naar de L eruitzien?

Dat brengt het projectbureau nu in kaart. Het gaat in eerste instantie om de fysieke haalbaarheid van de L in onze Euregio. We kijken hoe de bodem eruitziet op plekken die hiervoor in beeld komen en nog niet zijn onderzocht. Datzelfde geldt voor seismologie. Er zijn in elk geval aanvullende boringen, technisch omderzoek en omgevingsstudies nodig.

Waar en wanneer gaat dat gebeuren?

Zoals gezegd maakt het projectbureau hiervoor nu een voorstel. Zodra de boorlocaties bekend zijn en afspraken met eigenaren van de locatie en met gemeenten en andere overheden zijn gemaakt, communiceren we dat uiteraard. Ook zal het projectbureau dan omwonenden en andere belangstellenden uitnodigen voor een informatiebijeenkomst, zoals dat altijd is gedaan.

Wat betekent dat voor de deadlines, die toch eind dit jaar zijn?

Zoals gezegd loopt het onderzoek naar de driehoek volgens planning en komt dit jaar tot een afronding. Tevens zijn de voorbereidingen voor het bidbook gestart. Naar verwachting zal komend voorjaar de Europese selectieprocedure in gang worden gezet. Ondertussen wordt in de EMR het onderzoek naar de L gestart.

Wat speelt een rol bij de weging welke variant de Euregio Maas-Rijn straks definitief naar voren schuift?

Op dit moment treft de EMR de voorbereidingen om een bidbook voor de driehoek in te dienen. Tegelijkertijd wordt de studie naar de haalbaarheid van de L opgestart. Afhankelijk van de haalbaarheidsstudies en de prioriteitstelling zou ook een 2L-voorstel met Italië ingediend kunnen worden. In oktober zal de Europese Einstein Telescope-organisatie (ETO) een vergelijkingsrapport publiceren voor de driehoek en voor de 2l-vorm. Dit kan een belangrijk inzicht geven in de internationale voorkeur. Vervolgens is het aan de Europese landen en de landen achter het EMR-voorstel om tot een definitieve keuze te komen.  

Een lastige keuze, zo lijkt het?

We gaan uiteindelijk voor de meest kansrijke optie. Met ook nog het onderzoek naar de dubbele L in samenwerking met Italië maximaliseren we als EMR-regio onze kansen om de Einstein Telescope naar deze regio te halen. Het is geen verhaal van over één nacht ijs, maar een van noodzakelijke afwegingen om tot een zorgvuldig besluit te komen.

Daarnaast zien we de enorme energie die is ontstaan in de Euregio Maas-Rijn en die veel verder reikt dan alleen het wetenschappelijk gebied. Binnen het innovatief bedrijfsleven werken inmiddels 100 bedrijven aan de technologieën die nodig zijn voor de Einstein Telescope. Op het gebied van onderwijs wakkeren het ETEC (Einstein Telescope Centre), de Einstein Academy, scholierentours langs universiteiten en scholenbezoeken interesse voor STEM/STEAM-onderwijs aan. Jongeren zien de kansen voor een toekomst in een wetenschappelijke of technische richting op alle niveaus.

Het lopend participatief onderzoek in de zoekregio leert dat inwoners geïnteresseerd zijn in de Einstein Telescope, vragen hebben over de impact ervan, maar vooral ook de kansen ervan voor de toekomst van de eigen omgeving zien.

We weten we één ding dus zeker: we willen hoe dan ook een Einstein Telescope naar de Euregio Maas-Rijn halen.

Resteert de vraag: wanneer?

Dat valt nu niet precies aan te geven. Zorgvuldigheid gaat boven snelheid. We weten dat de locatiekeuze op Europees niveau in de tweede helft van 2027 moet volgen. Voor die tijd moet er dus duidelijkheid zijn.