Zonder nieuwsgierigheid geen beschaving..

Technologie is vooruitgang. Dat is de algemeen heersende overtuiging. Terecht. Maar hoe zit het met risico’s? Een boeiend onderwerp waarover deelnemers van het project TechTafels zich recent bogen, aansluitend aan een presentatie over de Einstein Telescope en een bezoek aan de ETpathfinder.

Brainstorm

TechTafels is een van de projecten van vormingscentrum Avansa Limburg in het Belgische Hasselt. De deelnemers waren gemotiveerd voor de brainstorm. Met vragen als: neemt technologie het heft in handen. Of: als AI slimmer wordt dan de mens, wordt artificial intelligence dan ook ‘de baas’ over de mens?

Zeker, over de kansen die de Einstein Telescope biedt, leek het gezelschap wel overtuigd. In puur wetenschappelijk opzicht, maar zeker ook over de toepassingen van de technologieën voor andere sectoren. Vergelijk het met de lasers die decennia geleden voor CERN zijn ontwikkeld en die als ‘bijproduct’ de medische wereld gigantisch vooruit hebben geholpen met de scannertechnologie. Of zoals de maanreizen van NASA aan de basis stonden van de huidige vriesdroogtechnologie van onze diepvriespizza’s.

Toepassingen

Kortom, wat begint als pure wetenschap kan op andere gebieden een hele nuttige en praktische toepassing krijgen.  

Vuurstenen

Wat leert de geschiedenis? Projectleider Alejandro Chávez Sáenz van Avansa Limburg beschreef hoe de uitvinding van de vuursteen ooit een gigantische vooruitgang voor mensen in de Steentijd betekende. Maar met als keerzijde dat je die vuursteen ook kon gebruiken om de hutten van je vijand in brand te steken. Of dat andere voorbeeld eeuwen later: de industriële revolutie. Nieuwe machines werden uitgevonden, die het zware, ziekmakende werk van mensen overnamen. Vooruitgang zou je zeggen, maar arbeiders die hun werk zagen verdampen in de rook van een stoommachine kwamen in verzet. En in hun kielzorg ook de elite, die bang was dat sociale onrust een bedreiging voor hun vooraanstaande positie zou worden.

Technieken

Kleven er risico’s aan de nieuwe technologieën en technieken? Wordt AI de baas over de mens of minstens slimmer dan wij stervelingen?  Vragen die vanuit heel veel invalshoeken te beantwoorden zijn, zo bleek tijdens de discussie. Over de mobiele telefoon. Nou ja, telefoon? Het forum was het er wel over eens dat jongeren en niet meer zo jongeren ‘het ding’ vooral niet als telefoon gebruiken. Gesignaleerd werd dat jonge generatie bijna angstig lijkt om een telefoon op te nemen en een gesprek aan te gaan. Een smiley is de nieuwe manier van praten. Maar aan andere kant ook dat het mobieltje fungeert als automatische bloeddrukmeter om een maandelijkse check bij de dokter overbodig te maken.

Social media

Lang discussieerden de Avansa-gasten over de digitale mogelijkheden, die ze lang niet altijd als zegeningen beschouwen. Uit angst voor het prijsgeven van persoonlijke gegevens gaf een mevrouw aan bewust niet op Facebook te zitten. Anderzijds stelde ze vast door die keuze ook allerlei informatie over eigen wijk of dorp te missen en zich daardoor weleens buitengesloten te voelen. En aan de andere kant stelde een andere deelnemer dat de geschiedenis heeft geleerd dat de mens nieuwsgierig is. Naar meer. Naar beter. Kortom, zonder nieuwsgierigheid geen evolutie van onze beschaving.

Kans of bedreiging?

De voors en tegen gingen ruimschoots over tafel. Om vanuit veel voorbeelden en meningen met een nieuwe vraag te eindigen: is het de technologische vooruitgang zélf die bedreigend is? Of is het de manier waarop mensen ermee omgaan? En, zoals een van de gasten opperde: evolutie is ook vaardigheden kwijtraken! Bewijs voor die stelling: wie kan er nu nog met een vuursteen omgaan?  

Mooi slotakkoord: op tafel lag een gsm die het hele gesprek opnam en direct in tekst omzette. De groep kon het gesproken woord direct op het grote scherm zien. Toch wel handig in plaats van later alles in handgeschreven notulen uit te typen. Zonder al te veel fantasie zou je het als praktisch voorbeeld van technologische vooruitgang kunnen omschrijven.